طرح " معماری خوب "
طرح ساماندهی و ارتقاء زندگی مردم از طریق ارتقاء فضای زیست و افزایش آگاهی عمومی در زمینه معماری و شهر
Sunday, 17 October , 2021
افزونه جلالی را نصب کنید. - 11 ربيع أول 1443
شناسه خبر : 326
  پرینتخانه » هنر در گذر زمان تاریخ انتشار : 19 جولای 2020 - 22:17 | 357 بازدید | ارسال توسط :

هنر معماری در دوران تحول تاریخ

  پیش گفتاری بر هنر در معماری گذر زمان همیشه تحولات فکری فلسفی، عقیدتی، تکنیکی، حتی خواست اشخاص دارای نفوذ، خود هنر و همچنین جنبش­های و مکاتب مختلف در شکل دهی به نظام­های مختلف هنری رد پای خود را به صورت آشکار باقی گذاره­اند که به وضوح می­ توان سهم مهمی از تحول هنر را […]

هنر معماری در دوران تحول تاریخ

 

پیش گفتاری بر هنر در معماری

گذر زمان همیشه تحولات فکری فلسفی، عقیدتی، تکنیکی، حتی خواست اشخاص دارای نفوذ، خود هنر و همچنین جنبش­های و مکاتب مختلف در شکل دهی به نظام­های مختلف هنری رد پای خود را به صورت آشکار باقی گذاره­اند که به وضوح می­ توان سهم مهمی از تحول هنر را از منظر تغییر رویکرد انسان در آن عصر دانست هر چند هنر را امری ذاتی و درونی توصیف کرده­اند تا جایی که در عرفان اسلامی ملاصدرا منشع هنر را در خیال و تخیل دانسته است. با این حال می توان دید که تقاضا بازار همواره رهنمون هنر در تولید محتوی آن است، هستند هنرمندانی که در زمان حیات خود با وجود مهارت و استعداد و توانمند در بیان و خلق آثار هنری­شان کمتر مورد توجه قرار گرفته اند و باز هستند خالقانی که آثارشان در حیات به شهرت و البته اقبال رسید و هنرمند را به خلق آثاری به سیاق­ای که به آن دست یافته ­اند قدرت مندتر تشویق کرده­اند.

غار آلتامیرادر اسپانیا

در این میان نقش مشوق­های خالقان این آثار کم از هنرمندان آن نیست آنان که کمتر مورد شناخت ما هستند مذاهب و مکاتب عقیدتی را شاید به توان اولین مشوق در تولید آثار هنری دانست، آیین های کهن با در خلق فضاها و معابد و نوع نگرش آنها به جهان پیرامون با دیدگاه­های مختلف که هر یک عنصری را مبدا آفرینش خود قرار می­دانند مانند آب، خورشید، ماه و ستارگان، و غیره مکاتب و نیز بعدها، انسان خدا گونه که در سرزمین­های مختلف نمودهای مختلفی داشته که مهم­ترین این آثار را در این نوع نگاه می­توان به اهرام نسبت داد، پس از آن نیز ادیان مختلف سعی در باز تولید مفهوم هنری روز خود در انگارهای روایی خود بر روی معماری و آثار مجسم خود داشته باشند، در این دوران شاهد شکل گیری معابد و مکاتبی هستیم که هم اکنون نیز آثاری بی بدیل از هنر آن روزگار را به رخ بیننده می­ کشد استفاده از حجاری در معماری از شرق تا غرب جهان آن هنگام به وفور رواج داشت اشکال مختلف از محیط پیرامون، پیکره­های بسیار از مردان و زنان که صورت­های مختلف تراشیده و در کالبد بنا بر اساس روایات و داستان­های مختلف مکاتب­ جا نمایی می­شده­اند، “معماری چون قالبی می­ماند که مفهوم ذهنی مکاتب مختلف از بدو پیدایش تا کنون به طرق گوناگون در آن جان گرفته است.”

ما هم اکنون در میانه زمان زندگی می­کنیم، در لحظه اکنون بسیاری از چیزهایی که کشف شده­اند معید آن است که در هر کجا از تاریخ می­توان نبوغ و ظرافت هنری اقوام گوناگون انسان را در تاریخ دیرینه شناسی یافت، از زمانی که شروع به سکونت کردیم تا این هنگام به گونه­ های مختلف آثاری از خود بجا گذاشتیم، از اشیا و ابزار مختلف زندگی تا اکنون که در بیان خودمان به هنرهایی بسیار مفهومی­تر و البته پیچید ­تر از بیان هنر دست یافته­ایم، فضای دست­ ساز ما تنها مختص به انسان نیست، “تا جایی پیش رفته­ ایم که هنر ما بیش از ما حقیقت زمان ما را آشکار می­کند.”

از بدو پیدایش هنر در ابنیه و سطوح معماری تغییرات بسیاری را تجربه کرده است بسیار هستند کسانی که با شوق ساختن در هنر خود جاودانه شدند، بخشی از خود را در کالبد بنای خلق شده گره زدند و به نوعی نماینده از حضور خود را در زمان به سفر وا داشتند.

هنر مفهومی درونی است اما تقویت و البته کشف ژرفای آن نیاز به تجربه و کار بسیار برای به دست آوردن مهارت را می­طلبد، حال کسانی که در مقوله معماری کار کرده­اند از آغاز تا به امروز تحولات بسیاری را در هنر خود ( معماری ) رقم زده­اند، در لوح معروف حمورابی(ششمین پادشاه بابل – یکی از تمدن های بین نهرین) اشارات بسیاری به استحکام بنا شده است و معمار و سازنده بنا را بر اساس احکام خود مکلف به ساخت با توجه ارکان ریاضیات برای پایداری بنا نهاده است اما با این وجود معمار ( بر اساس اکتشاف های دقیق باستان شناسی ) هیچ گاه مفاهیم هنری زمان خود را در بنا کنار نگذاشته است و هر طور که توانسته به مدد آنها به زینت بنای خود پرداخته است، از آثاری دور از معابد به عنوان مشوق­ها می­توان اشاره داشت، که تا به امروز آثار آنها برجا مانده است از سکه ها و الواح خشتی که آثار ساختمان­های “مادی” بر آنها نقش بسته تا به امروز که گوناگونی آثار بسته به میزان بودجه و خواست­های کارفرما به مدد معمار، هنر را بر پیکره ساختمان جانی تازه دهد.

حمورابی ششمین پادشاه بابل

اگر خط زمان را به سه شاخه گذشته، حال و آینده تقسیم کنیم، بررسی آثار هنر در معماری نیاز به دانش تاریخی بسیاری دارد شناخت مکاتب و مذاهب و تاثیرپذیری معماری از این مفاهیم و همچنین توجه به نحوه نظام حکومتی رایج در زمان تولید آثار نیز حائز اهمیت می­باشد، لذا بهتر است هنر در معماری ( چیزی که بر پیکره کالبد و نحوه چیدمان بنا نقش دارد) با توجه به ترتیب زمانی، مکانی مورد بررسی قرار دهیم.

به صورت خلاصه می­توان هنر در معماری را اول در چیدمان فضای معماری و شکل فضا جستجو کرد پس از آن می­توان آثار تجسمی، هنر نقاشی، موزایک کاری، حجاری، معرق کاری، ساخت مصالح با انواع تکنیک های مرسوم در آن عصر ( به طور مثال آجر لعاب دار ) ساخت شیشه و انواع چیدمان آن، استفاده از خط در اشکال مختلف ( تصویری – میخی- آرامی- لاتین- ماندالین و غیره ) شروع استفاده از علوم ریاضی و هندسی در ساخت ( از شرق دور با واحدهای چون کن تا استفاده از عدد پی در محاسبات هندسی، ساخت بر اساس هندسه ریاضیات به شیوه اقلیدوسی، تا به امروز استفاده از انواع متر و پیمون های مدرن فضایی مانند هندسه هزلولی در سیستم های رایانه ای که تقریبا جزو بروز شده­ترین دست یافته های بشری در علوم محاسبات ریاضی برای دقت در ساخت بناها می­ باشد) پیراستن از هنر در معماری، نگاهی مجدد به مقوله هنر در معماری با استفاده از هنر گذشته به نام مکتب پست مدرن، در معماری می­توان شاهد بود.

تمام عوامل فوق که مختصرا بیان شد در خدمت معماری به اشکال مختلف و البته با توجه به خواسته­ های کارفرما قرار گرفته اند، هنر همواره سعی در بیان زمان خود داشته است، در این کار هنرمند به کرات در نحوه بیان خود دست به  اغراق زده است و نقشی ولاتر برای دهنده مخاطب اثر به یادگار گذشته است. از این رو شاید سفارش دهنده اثر نقشی مهم را در تولید اثر داراست.

هر چند مبدا هنر را نمی توان به صورت مشخص بیان کرد اما برای آغاز روند تحلیلی هنر در معماری را از دوره دیوار نگاری و مراسم های آیینی شروع می کنیم آنجا که هلن گاردنر مستندات خود را از نقوش بر روی دیوار غارها برداشته است.

زندگی در دوران نو سنگی در آغاز بر اساس کشفیات و اسناد موجود ( که البته هنوز هستند آثاری که عمق بیشتری به مفهوم تاریخ بشری می­دهند) شروع آشنای بشر با رنگ بوده است ( دوده و خون حیوانات ) معابدی در شمال اروپا چون استون هنچ با سبقه 1500 سال قبل از میلاد مسیح ، کعبه های مختلف سرخ، زرد، سیاه با حفره های بر روی آنها به صورت آفتابی و نشانه گذاری ستارگان برای گاه شماری می­باشد نیز وجود داشته است که زمان درست فصول را در آن برای بشر آن روزگار مشخص می­کرده است، پیدایش تصویر زبان آن عصر را مکتوب کرده است و با شناخت بهتر این تصاویر درک بهتری از آن عصر برای ما فراهم می­شود.

کتیبه به خط میخی- ابداع خط سومری ها

با شروع شیوه جدید زندگی و رواج کار کشاورزی و سکونت در یک ناحیه، هنر در معماری بیشتر نمود خود را در معابد نشان می دهد، هنر غالبا در معماری برای القای قدرت به مخاطب خود مورد استفاده قرار می گرفته است، انگاره های به جا مانده از آثار باستانی معید این امر است این انگاره های در هر نقطه از زمین به نوعی با طبیعت آمیخته شدند از شرق با معابد هندو که در بدنه بنا داستان هایی از حماسه های خدا به صورت زمینی نقش بسته تا غرب مراکز حکومتی ایلکا که همین مفاهیم به صورت غالب و مغلوب به گونه­ای دیگر روایت­گر داستان­های از این دست بوده است. از جای که تمدن شکل شهری به خود گرفت و خط به صورت نوشتاری اختراع گردید شاهد استفاده آن به عنوان شیوه جدید در بیان وقایع برای مخاطب می­باشیم تمدن­های باستان هر کدام به شکل تصویری پیش از این داستان­های خود را به بر روی دیوارهای کاخ­ها معبد و مقابر خود به رشته تصویر کشیده بودند این بار اما هنر هجاری از دل سنگ زبانی گویا برای باز­گویی
قدرت پادشاه و قوانین وی بوده است.

http://www.memarnet.ir/wp-content/uploads/2018/11/%DA%A9%DB%8C%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D9%88%D9%86%DA%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%D9%85-495x400.jpg
نقاشی دیواری شام آخر – داوینچی

به طور رسمی این روند تا رنسانس در اروپا ادامه داشت هر چند شهرهای اسلامی پیش از این در ساختمان­های عمومی نیز از هنر به صورت گسترده استفاده می کرده، با این حال هنر در معماری  پس از عصر رنسانس با تغییر رویکرد قدرت از مقامی الهی به مقام انسانی در خدمت انسان در آمد، هنرمندان به عنوان سازنده بنا جای خودشان را به ریاضی دان ها و سپس مهندس ها سپردند این در حالی است که در شرق ( خاورمیانه ) سازندگان ساختمان اشخاصی بودند که از کودکی به این حرفه وارد شده می شودند و تقریبا مراحل مختلف ساخت بنا را تجربه و به خاطر می سپردند. با توجه به اینکه مفهوم کار هنرمند تغییر یافته بود نوع روایت هنرمند نیز بر اساس در خواست صاحب کار خرد تایین می گردید نقاشی ، هنر کاشی کاری ، خراطی و دیگر هنرهای آن دوران بر اساس در خواست صاحب کار سفارش داده می شد، نمونه ای از این دست تغییرات را می توان در ویلاهای شخصی اروپا و یا در ایران در خانه های اقلیم کویری مشاهده کرد برای مثال می توان تصاویر مناظر و اشخاص آن زمان را در خانه های اروپایی بر روی دیوار و سقف مشاهده کرد، پس از این دوران با شکوفایی صنعتی در اروپا رویکرد متفاوتی در ساخت بنا ها پیش گرفته شد در سال های میانی قرن 18 با آغاز به کار نمایشگاه های جهانی و ایده جوزف پاکستون گلخانه ساز بریتانیایی و ساخت قصر شیشه ای و تولید قطعات صنعتی ساختمان  عصری جدید در نمایش قدرت از طریق توان تولید را شاهد هستیم، تغییر در نحوه ساخت بناها از ساختمان های سنگی ، آجری، چوبی به ساختمان هایی دارای ستون های از جنس چدن و شکل دهی به این فلز در قالب های مختلف را می توان دید، کاری که بر روی ستون های سنگی آجری و چوبی به کرات انجام می گرفت. در کام بعد بازگشت هنر در معماری را با جنگ جهانی دوم با ساختمان های که به دستور هیتلر و با طرح های آلبرت اشپر شاهد هستیم این نقطه از تاریخ معماری برای حکومت طرح های با سبک های مشخص را تولید کرده است که حتی رد آن را در ساختمان های در دیگر نقاط جهان می توان دید( ساختمان راه آهن تهران) قبل و پس از جنگ نگرش هایی برای هنر وجود داشت که نقاشان و سپس مجسمه سازان و پس از آن معماران درک تازه ای از هنر را پی ریزی کردند مفهومی که هنر را نه در خدمت به مقامی والاتر و نه در مقامی انسانی به نمایش می گذاشت بلکه هنرمند به دنبال تجارب شخصی خود در خلق گونه ای متفاوت از مفاهیم هنری بوده است، ابتدا معماری در اروپا سعی در نفی بکارگیری آثار هنری ساختمان کرد ( آدولف لوس – تزئینات جنایت است ) و پس از آن با پذیرش هنر نو به هنر در ساختمان جانی دوباره بخشید، این بار اما معماری خود به نوعی دیگر از فضای خلاقه تبدیل گردیده بود، مکاتب هنری، مفاهیم نوینی را بدعت نهادند که می توان از هر کدام از گونه های آن مثالی روشن و البته خلق شده در معماری مشاهده کرد، تا جایی که در برخی آثار
تفکیک اثر هنری با مفهوم زیستی بنا گره خورده و خود منظره ای چشم نواز در عصر حاضر را فراهم ساخته است.

 موزه کوگنهایم ویلباو- فرانک گری

منابع:

هنر در گذر زمان – هلن گاردنر

مقاله – منشاءهنر از منظر صدرالمتألهین

https://jop.ut.ac.ir/article_61245_8fc23919a8d9be139afe0e897e46e304.pdf
https://mandegardaily.com/فرهنگستان/خط-چه%E2%80%8Cگونه-اختراع-شد-و-به%E2%80%8Cوجود-آمد؟/
http://www.sooremag.ir/کلیات/هنر،-بنیانگذار-تاریخ
نویسنده : امیر ملکشاهی
برچسب ها

این مطلب بدون برچسب می باشد.

به اشتراک بگذارید
تعداد دیدگاه : 0
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تیم مدیریت در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.